Keramische dakpannen zijn al meer dan 4.000 jaar hèt succesnummer onder de bouwmaterialen voor dakbedekking. Sinds de eerste met de hand gebakken vroege vormen die de Griek Miloy omstreeks 2.300 v.Chr. maakte om zijn huis te beschermen, tot de vandaag de dag industrieel vervaardigde hightech producten heeft de kleidakpan door de jaren heen een gestage ontwikkeling gekend. De kwaliteit is steeds beter geworden en de veelvoud aan vormen en kleuren neemt voortdurend toe. Toch is de productie in essentie nog net hetzelfde als vroeger: de gemengde klei wordt gevormd, gedroogd en ten slotte bij ca. 1.000 °C gebakken.
Voor de Gebr. Laumans GmbH & Co. KG uit Bracht (Brüggen) aan de Nederrijn heeft de verwerking van klei in de ruim 110-jarige geschiedenis van het bedrijf altijd een belangrijke rol gepeeld. Al in het eerste jaar produceerde de oprichter van het bedrijf Stephan Laumans 1,5 miljoen felsdakpannen per jaar, tegenwoordig zijn het er meer dan 15 miljoen. Voor Gerald Laumans (41), directeur-aandeelhouder van de dakpannenproducent, ligt het succes van de dakpan als bouwmateriaal voor de hand: "Het is een uiterst duurzaam, natuurlijk en milieuvriendelijk product dat alle weersomstandigheden trotseert en uiteindelijk volledig recyclebaar is." Een verder voordeel is het grote aanbod aan kleuren en vormen dat zowel opdrachtgevers als architecten de mogelijkheid biedt het dak individueel vorm te geven. "Lange tijd werd het dak gereduceerd tot zijn functie als bescherming tegen weersinvloeden, warmte, kou of lawaai", stelt Laumans. Tegenwoordig wordt het dak juist steeds vaker als vormgevend element gebruikt - het wordt zogenaamd het visitekaartje van het huis.
De klassieke basiskleur van alle dakpannen is natuurrood. Deze kleur ontstaat door het ijzerhydroxide in de klei, dat tijdens het bakken oxideert tot een krachtig rood ijzeroxide. De rode kleur, die in feite alle nuances van geel/grijs naar donkerrood/bruin kan bereiken, trekt door de scherf. Dat wil zeggen dat de dakpan door en door rood is. De kleur is UV-bestendig en resistent tegen alle bekende milieu-invloeden. Een belangrijke maar vaak niet vanzelfsprekende kenmerkende eigenschap van de dakpan is de typische kleurnuancering. "Identieke kleuren zijn bij grof keramische producten niet te realiseren", legt Laumans uit. "De dakpan is en blijft nu eenmaal een natuurproduct met bijbehorende natuurlijke kleureigenschappen."
De unieke vormgeving van het dak kent geen grenzen met de dakpannen van Laumans. De collectie biedt in totaal 21 kleuren en drie verschillende afwerkingen. Opdrachtgevers die hun huis graag een bijzondere uitstraling willen geven met een bijzonder dak, doen er goed aan hun plannen op tijd voor te leggen aan de welstandscommissie. "Als de kleurgeving van het dak conform is met het bestemmingsplan, heeft een gekleurd dak als vormgevend element een heel bijzonder effect", aldus Laumans. "Een natuurlijk ogend groen, een luxueus aandoend blauw of een zachte bruine tint zorgen voor levendige kleuraccenten." De kleur van de gevel dient daarbij als uitgangspunt: "In principe zijn er twee mogelijkheden om de gevel en het dak qua kleur op elkaar af te stemmen: je kunt contrasterende kleuren gebruiken of juist kleur bij kleur houden", legt Laumans uit. "Als de gevel wit is of heel licht van kleur, dan kun je dakpannen met uiteenlopende kleurvariaties kiezen om een interessant contrast te creëren. Kies je voor een vormgeving kleur bij kleur, dan kun je het beste kleuren kiezen die in de kleurencirkel naast elkaar liggen of dezelfde basiskleur hebben.
Laumans past voor de kleurgeving engobe, sinter-engobe en glazuur toe. Het engoberen is de oudste methode voor het kleuren van dakpannen. In de middeleeuwen ontwikkelde men deze methode waarbij voor het bakken op de dakpan een laag kleihoudende suspensie wordt aangebracht. Het resultaat is een matte (dus geen geglazuurde) dakpan. Omdat de engobe zelf ook uit klei bestaat, alleen veel fijner gemalen en met water tot een kleisuspensie geroerd, worden de eigenschappen van de dakpan dus niet veranderd. De mineralen in de klei zijn tijdens het bakproces verantwoordelijk voor de definitieve kleur van de dakpan - mangaan of ijzeroxide zorgen bijvoorbeeld voor natuurlijke aardekleuren.
"Geglazuurde dakpannen daarentegen creëren een dak met een krachtigere uitstraling", stelt Laumans. Door het glasachtige oppervlak spelen de lichtreflexen hierbij een bijzondere rol. De hoogglanzende glazuurlaag ontstaat door het smelten van gepigmenteerd glas op het oppervlak van de dakpan tijdens het bakken. De dakpan is dankzij deze gladde, poriënvrije afwerking uiterst stootvast en bezit uitstekende zelfreinigende eigenschappen. Gerald Laumans: "Wij boden bij Laumans in eerste instantie alleen geglazuurde dakpannen in de traditionele kleuren rood, bruin of zwart aan. Om beter te kunnen inspelen op de wensen van de consument hebben we onze productportfolio uitgebreid en produceren we nu ook kleurvarianten zoals bijvoorbeeld blauw of groen."
Zogenaamde sinter-engoben lijken veel op geglazuurde dakpannen, waaraan voor het bakken glasvormende toeslagmiddelen worden toegevoegd. Omdat er echter geen doorgaande glaslaag ontstaat op de dakpan, horen sinter-engoben - ook bekend als matglazuur, edel of glans engobe - niet tot de glazuren. Qua uitstraling liggen de sinter-engoben precies tussen de matte natuur-engoben en de hoogglanzende glazuren. Ook de gebruikte grondstoffen weerspiegelen de positie van de sinter-engobe. Klei en glas worden in nagenoeg gelijke delen met kleurpigmenten gemengd. Het resultaat is een hard oppervlak dat zelfreinigend en uiterst bestendig is tegen mechanische invloeden. Het zijdemat glanzende dak creëert een mooie, rijke uitstraling, maar valt tegelijkertijd niet zo op. "Sinter-engoben zijn zowel voor nieuwbouw als renovatieprojecten bijzonder populair", aldus Gerald Laumans.
Achtergrond
Gebr. Laumans GmbH & Co. KG is toonaangevend producent van dakpannen en opereert wereldwijd. De in 1896 door Stephan Laumans in Bracht (tegenwoordig Brüggen) opgerichte onderneming ontwikkelde zich in eerste instantie als gemeenschappelijk familiebedrijf in zowel Nederland als Duitsland. De kleidakpannenfabriek in Brüggen aan de Nederrijn bestaat vandaag de dag al in de vierde generatie en kan dus bogen op een lange traditie. Laumans is gespecialiseerd in de productie van geglazuurde en geëngobeerde dakpannen - hierbij wordt een innovatieve baktechniek toegepast, die nog maar enkele producenten beheersen. Laumans biedt een qua vormen en kleuren uiterst veelzijdige collectie: het productprogramma biedt alles van de traditionele holle dakpannen en uiteenlopende historische en specifieke regionale modellen tot aan de moderne grootformaat vlakke dakpannen en holle felsdakpannen. De jaarlijkse productiecapaciteit bedraagt momenteel zo'n 15 miljoen dakpannen en de onderneming telt ca. 90 medewerkers. Al ruim twaalf jaar is de Duitse tak met de kleidakpannenfabriek in Brüggen nu ook zelf weer actief op de Nederlandse markt met de verkoop van dakpannen.
